Ο πονόλαιμος είναι ένα από τα συχνότερα συμπτώματα, ιδιαίτερα τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες. Μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά, να συνοδεύεται από δυσκολία στην κατάποση ή να αποτελεί το πρώτο σύμπτωμα μιας λοίμωξης του αναπνευστικού.
Στις περισσότερες περιπτώσεις οφείλεται σε ιογενή λοίμωξη και υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, ώστε να εντοπιστεί η αιτία και να επιλεγεί η κατάλληλη αντιμετώπιση.
Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες του πονόλαιμου;
Ιογενείς λοιμώξεις
Οι ιοί αποτελούν τη συχνότερη αιτία πονόλαιμου. Το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη και η COVID-19 μπορούν να προκαλέσουν ερεθισμό και πόνο στον φάρυγγα.
Συχνά συνυπάρχουν:
- Καταρροή ή μπούκωμα.
- Βήχας.
- Βραχνάδα.
- Φτέρνισμα.
- Πυρετός ή αίσθημα κακουχίας.
Στις ιογενείς λοιμώξεις τα αντιβιοτικά δεν προσφέρουν όφελος.
Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα
Ο στρεπτόκοκκος ομάδας Α είναι ένα βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει οξεία φαρυγγίτιδα.
Ορισμένα συμπτώματα που αυξάνουν την υποψία είναι:
- Απότομη έναρξη έντονου πονόλαιμου.
- Πυρετός.
- Πόνος κατά την κατάποση.
- Διογκωμένοι και ευαίσθητοι λεμφαδένες στον λαιμό.
- Ερυθρές ή διογκωμένες αμυγδαλές, μερικές φορές με λευκά επιχρίσματα.
- Απουσία βήχα.
Ωστόσο, τα συμπτώματα από μόνα τους δεν αρκούν για να επιβεβαιώσουν τη διάγνωση. Όταν υπάρχει κλινική υποψία, ο γιατρός μπορεί να συστήσει ταχεία δοκιμασία ανίχνευσης στρεπτοκόκκου (rapid strep test) ή, όπου ενδείκνυται, καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος.
Άλλες αιτίες
Δεν προκαλείται κάθε πονόλαιμος από λοίμωξη. Άλλες πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν:
- Αλλεργίες και οπισθορρινική καταρροή.
- Ξηρό αέρα και αναπνοή από το στόμα.
- Κάπνισμα ή έκθεση σε ερεθιστικές ουσίες.
- Γαστροοισοφαγική ή λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση.
- Έντονη ή παρατεταμένη χρήση της φωνής.
Πότε χρειάζεται ιατρικός έλεγχος;
Ο πονόλαιμος χρειάζεται αξιολόγηση από γιατρό όταν:
- Είναι έντονος ή επιδεινώνεται αντί να βελτιώνεται.
- Συνοδεύεται από υψηλό ή επίμονο πυρετό.
- Υπάρχει σημαντικός πόνος κατά την κατάποση.
- Εμφανίζονται διογκωμένοι λεμφαδένες ή λευκά επιχρίσματα στις αμυγδαλές.
- Υπάρχει υποψία στρεπτοκοκκικής λοίμωξης.
- Δεν παρουσιάζει βελτίωση μέσα σε λίγες ημέρες ή επιμένει περισσότερο από μία εβδομάδα.
- Εμφανίζεται επανειλημμένα.
- Ο ασθενής έχει ανοσοκαταστολή ή σοβαρά συνοδά νοσήματα.
Η κλινική εξέταση βοηθά να εκτιμηθεί αν χρειάζονται περαιτέρω εξετάσεις ή ειδική θεραπεία.
Ποια συμπτώματα απαιτούν άμεση ιατρική βοήθεια;
Ορισμένα συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρότερη κατάσταση και δεν πρέπει να αγνοούνται.
Ζητήστε άμεσα επείγουσα ιατρική βοήθεια εάν ο πονόλαιμος συνοδεύεται από:
- Δυσκολία στην αναπνοή.
- Αδυναμία κατάποσης του σάλιου ή έντονη σιελόρροια.
- Γρήγορα επιδεινούμενο πρήξιμο στον λαιμό.
- Έντονη επιδείνωση της γενικής κατάστασης.
Επίσης, έντονος πόνος κυρίως στη μία πλευρά του λαιμού, δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος ή αλλοίωση της φωνής χρειάζονται επείγουσα ιατρική εκτίμηση, καθώς μπορεί να σχετίζονται με επιπλοκές όπως το περιαμυγδαλικό απόστημα.
Πότε χρειάζεται strep test;
Το rapid strep test δεν είναι απαραίτητο σε κάθε επεισόδιο πονόλαιμου.
Όταν υπάρχουν σαφή συμπτώματα ιογενούς λοίμωξης, όπως βήχας, καταρροή και βραχνάδα, η πιθανότητα στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας είναι συνήθως μικρότερη.
Αντίθετα, όταν η κλινική εικόνα δημιουργεί υποψία στρεπτόκοκκου, ο γιατρός μπορεί να συστήσει έλεγχο.
Στα παιδιά και στους εφήβους, ένα αρνητικό rapid test μπορεί να χρειάζεται επιβεβαίωση με καλλιέργεια, σύμφωνα με την ηλικία και τις ισχύουσες οδηγίες. Στους ενήλικες αυτό συνήθως δεν απαιτείται.
Χρειάζεται αντιβίωση για τον πονόλαιμο;
Όχι σε κάθε περίπτωση.
Οι περισσότεροι πονόλαιμοι προκαλούνται από ιούς, επομένως δεν αντιμετωπίζονται με αντιβιοτικά.
Όταν επιβεβαιώνεται στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, η κατάλληλη αντιβιοτική θεραπεία μπορεί να μειώσει τη διάρκεια των συμπτωμάτων, τη μετάδοση και τον κίνδυνο ορισμένων επιπλοκών.
Η επιλογή του φαρμάκου και η διάρκεια της αγωγής καθορίζονται από τον γιατρό, λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό, τις αλλεργίες και τις ισχύουσες θεραπευτικές οδηγίες.
Η λήψη αντιβιοτικών χωρίς ιατρική ένδειξη μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες και συμβάλλει στην ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής.
Τι μπορούμε να κάνουμε στο σπίτι;
Σε έναν ήπιο πονόλαιμο, ορισμένα απλά μέτρα μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση:
- Επαρκής πρόσληψη υγρών.
- Ξεκούραση.
- Χλιαρά ή δροσερά ροφήματα, ανάλογα με το τι ανακουφίζει περισσότερο.
- Γαργάρες με χλιαρό αλατόνερο, εφόσον μπορούν να γίνουν με ασφάλεια.
- Αποφυγή καπνίσματος και ερεθιστικών παραγόντων.
- Κατάλληλα παυσίπονα, εφόσον δεν υπάρχουν αντενδείξεις και σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης ή του γιατρού.
Το μέλι μπορεί επίσης να ανακουφίσει από τον ερεθισμό και τον συνοδό βήχα, αλλά δεν χορηγείται σε παιδιά κάτω του ενός έτους.
Συχνές ερωτήσεις
Αν έχω άσπρα σημάδια στις αμυγδαλές, σημαίνει ότι χρειάζομαι αντιβίωση;
Όχι απαραίτητα. Τα λευκά επιχρίσματα μπορούν να εμφανιστούν και σε ιογενείς λοιμώξεις. Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εκτίμηση και, όπου χρειάζεται, στον κατάλληλο έλεγχο.
Μπορώ να έχω στρεπτόκοκκο χωρίς πυρετό;
Ναι. Η απουσία πυρετού δεν αποκλείει πλήρως τη στρεπτοκοκκική λοίμωξη.
Πόσες ημέρες διαρκεί συνήθως ο πονόλαιμος;
Πολλοί οξείς πονόλαιμοι βελτιώνονται μέσα σε λίγες ημέρες και υποχωρούν περίπου σε μία εβδομάδα. Αν τα συμπτώματα επιμένουν, επιδεινώνονται ή συνοδεύονται από ανησυχητικά σημεία, χρειάζεται αξιολόγηση.
Είναι μεταδοτικός ο πονόλαιμος;
Ο ίδιος ο πονόλαιμος είναι σύμπτωμα και όχι νόσος. Όταν προκαλείται από μεταδοτική λοίμωξη, όπως μια ίωση ή ο στρεπτόκοκκος, μπορεί να μεταδίδεται το υπεύθυνο παθογόνο.
Συμπέρασμα
Ο πονόλαιμος είναι συνήθως ένα παροδικό σύμπτωμα που δεν απαιτεί αντιβίωση. Ωστόσο, η ένταση, η διάρκεια, η συνοδός συμπτωματολογία και η γενική κατάσταση του ασθενούς καθορίζουν πότε χρειάζεται ιατρικός έλεγχος.
Η σωστή διάγνωση βοηθά να αποφεύγονται οι περιττές θεραπείες, αλλά και να αντιμετωπίζονται έγκαιρα οι περιπτώσεις που απαιτούν ειδική φροντίδα.
Ζωή Φουστέρη Γενική – Οικογενειακή Ιατρός Παλαιό Φάληρο, Αθήνα
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εξέταση.
