Ο βήχας είναι ένα από τα συχνότερα συμπτώματα που οδηγούν τους ασθενείς στον γιατρό, ιδιαίτερα κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες.
Στις περισσότερες περιπτώσεις αποτελεί φυσιολογικό αμυντικό μηχανισμό του οργανισμού, καθώς βοηθά στην απομάκρυνση εκκρίσεων και ερεθιστικών ουσιών από τους αεραγωγούς.
Τι συμβαίνει όμως όταν ο βήχας δεν υποχωρεί; Πότε είναι αναμενόμενος μετά από μια ίωση και πότε μπορεί να αποτελεί ένδειξη κάποιας πάθησης;
Τι θεωρείται επίμονος βήχας;
Ο βήχας ταξινομείται στους ενήλικες ανάλογα με τη διάρκειά του:
- Οξύς βήχας: Διαρκεί λιγότερο από 3 εβδομάδες.
- Υποξύς βήχας: Διαρκεί από 3 έως 8 εβδομάδες.
- Χρόνιος βήχας: Επιμένει περισσότερο από 8 εβδομάδες.
Ένας βήχας που συνεχίζεται μετά από λοίμωξη του αναπνευστικού δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει ενεργή λοίμωξη ή ότι χρειάζεται αντιβιοτική αγωγή.
Ωστόσο, η διάρκεια, η ένταση και τα συνοδά συμπτώματα καθορίζουν την ανάγκη ιατρικής αξιολόγησης.
Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες του επίμονου βήχα;
1. Βήχας μετά από ίωση
Μετά από ένα κοινό κρυολόγημα ή άλλη ιογενή λοίμωξη του αναπνευστικού, ο βήχας μπορεί να παραμείνει για αρκετές εβδομάδες.
Αυτό συμβαίνει επειδή οι αεραγωγοί παραμένουν ευαίσθητοι και ερεθισμένοι, ακόμη και όταν τα υπόλοιπα συμπτώματα έχουν υποχωρήσει.
Ο μεταλοιμώδης βήχας συνήθως βελτιώνεται σταδιακά.
2. Βρογχικό άσθμα
Το άσθμα μπορεί να εκδηλωθεί με επίμονο βήχα, ακόμη και χωρίς έντονη δύσπνοια ή συριγμό.
Ο βήχας μπορεί να επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια της νύχτας, με τη σωματική άσκηση ή με την έκθεση σε κρύο αέρα.
Σε ορισμένους ασθενείς ο βήχας αποτελεί το κυρίαρχο σύμπτωμα του άσθματος.
3. Αλλεργική ρινίτιδα και σύνδρομο βήχα από τους ανώτερους αεραγωγούς
Η ρινική συμφόρηση και οι εκκρίσεις που κατευθύνονται προς τον φάρυγγα μπορεί να προκαλούν συχνό καθάρισμα του λαιμού και επίμονο βήχα.
Το πρόβλημα μπορεί να σχετίζεται με αλλεργική ή μη αλλεργική ρινίτιδα και άλλες παθήσεις της μύτης και των παραρρινίων κόλπων.
4. Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση
Η παλινδρόμηση γαστρικού περιεχομένου προς τον οισοφάγο μπορεί σε ορισμένους ασθενείς να σχετίζεται με χρόνιο βήχα.
Μερικές φορές συνυπάρχουν καούρα, ξινίλες ή βραχνάδα, χωρίς όμως αυτά τα συμπτώματα να είναι πάντα παρόντα.
5. Κάπνισμα και ερεθιστικοί παράγοντες
Το ενεργητικό και παθητικό κάπνισμα, η ατμοσφαιρική ρύπανση και η επαγγελματική έκθεση σε σκόνη ή χημικές ουσίες μπορεί να προκαλούν ή να επιδεινώνουν τον βήχα.
Ο χρόνιος βήχας σε καπνιστές δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως φυσιολογικός, καθώς μπορεί να σχετίζεται με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια ή άλλες παθήσεις.
6. Φαρμακευτική αγωγή
Ορισμένα φάρμακα για την αρτηριακή υπέρταση, κυρίως οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης (ACE inhibitors), μπορεί να προκαλέσουν επίμονο ξηρό βήχα.
Σε αυτή την περίπτωση απαιτείται αξιολόγηση της αγωγής από τον θεράποντα γιατρό. Δεν διακόπτουμε μόνοι μας τα φάρμακα.
Ξηρός ή παραγωγικός βήχας: Έχει σημασία;
Ο ξηρός βήχας δεν συνοδεύεται από αποβολή πτυέλων και συχνά σχετίζεται με ερεθισμό των αεραγωγών.
Ο παραγωγικός βήχας συνοδεύεται από βλέννα ή πτύελα και μπορεί να εμφανίζεται σε λοιμώξεις ή χρόνιες παθήσεις του αναπνευστικού.
Η διάκριση βοηθά στη διαγνωστική προσέγγιση, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να προσδιορίσει την αιτία.
Επίσης, το κίτρινο ή πράσινο χρώμα των πτυέλων δεν αποδεικνύει ότι υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη ούτε σημαίνει απαραίτητα ότι χρειάζεται αντιβίωση.
Πότε πρέπει να μας ανησυχήσει ο επίμονος βήχας;
Ο βήχας χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση όταν:
- Επιμένει περισσότερο από 3 εβδομάδες χωρίς σαφή βελτίωση.
- Επιδεινώνεται αντί να υποχωρεί.
- Συνοδεύεται από επίμονο ή επανεμφανιζόμενο πυρετό.
- Συνυπάρχει με ανεξήγητη απώλεια βάρους ή έντονες νυχτερινές εφιδρώσεις.
- Συνοδεύεται από συριγμό ή δυσκολία στην αναπνοή.
- Επηρεάζει σημαντικά τον ύπνο και την καθημερινότητα.
- Εμφανίζεται σε άτομα με σημαντικό ιστορικό καπνίσματος ή χρόνια αναπνευστικά νοσήματα.
Προσοχή: Η αιμόπτυση (αίμα με τον βήχα) απαιτεί άμεση ιατρική αξιολόγηση. Σοβαρή δύσπνοια, έντονος πόνος στο στήθος, κυάνωση ή σύγχυση απαιτούν επείγουσα αντιμετώπιση.
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να συμπληρωθούν τρεις εβδομάδες όταν υπάρχουν ανησυχητικά συμπτώματα.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διερεύνηση ξεκινά από το αναλυτικό ιστορικό και την κλινική εξέταση.
Ο γιατρός αξιολογεί τη διάρκεια και τα χαρακτηριστικά του βήχα, τυχόν πρόσφατη λοίμωξη, το ιστορικό καπνίσματος, τη φαρμακευτική αγωγή και τα συνοδά συμπτώματα.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρειαστούν:
- Ακρόαση των πνευμόνων και μέτρηση του κορεσμού οξυγόνου.
- Ακτινογραφία θώρακος.
- Σπιρομέτρηση για έλεγχο της αναπνευστικής λειτουργίας.
- Εξειδικευμένες εξετάσεις, εφόσον υπάρχουν σχετικές ενδείξεις.
Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς τις ίδιες εξετάσεις. Η διερεύνηση εξατομικεύεται σύμφωνα με το ιστορικό και τα κλινικά ευρήματα.
Τι μπορούμε να κάνουμε για την ανακούφιση του βήχα;
Σε περιπτώσεις ήπιου βήχα χωρίς προειδοποιητικά συμπτώματα, ορισμένα απλά μέτρα μπορεί να βοηθήσουν:
Επαρκής ενυδάτωση: Η κατανάλωση υγρών μπορεί να ανακουφίσει τον ερεθισμένο λαιμό.
Αποφυγή καπνού: Το κάπνισμα και η έκθεση σε ερεθιστικές ουσίες μπορούν να επιδεινώσουν τον βήχα.
Μέλι: Μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση σε ορισμένες περιπτώσεις οξέος βήχα. Δεν χορηγείται σε παιδιά κάτω του ενός έτους.
Κατάλληλες συνθήκες περιβάλλοντος: Αποφεύγουμε τον καπνό, τις έντονες οσμές και τον υπερβολικά ξηρό αέρα.
Αποφυγή άσκοπης χρήσης αντιβιοτικών: Οι περισσότερες οξείες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού είναι ιογενείς και δεν αντιμετωπίζονται με αντιβιοτικά.
Τα αντιβηχικά φάρμακα δεν είναι κατάλληλα για κάθε περίπτωση και η αποτελεσματικότητά τους ποικίλλει. Η επιλογή θεραπείας πρέπει να βασίζεται στην αιτία του βήχα.
Συμπέρασμα
Ο επίμονος βήχας είναι ένα συχνό σύμπτωμα που στις περισσότερες περιπτώσεις έχει καλοήθη αιτία, ιδιαίτερα όταν ακολουθεί μια ιογενή λοίμωξη.
Ωστόσο, δεν πρέπει να αγνοείται όταν διαρκεί περισσότερο από το αναμενόμενο, επιδεινώνεται ή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα.
Η έγκαιρη και σωστή ιατρική αξιολόγηση βοηθά στον εντοπισμό της αιτίας, στην αποφυγή άσκοπης φαρμακευτικής αγωγής και στην επιλογή της κατάλληλης αντιμετώπισης.
Ζωή Φουστέρη
Γενική / Οικογενειακή Ιατρός
Παλαιό Φάληρο
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εξέταση.
